LF14 Saksenroute: hoe Saksisch is Oost-Nederland?

LF14 Saksenroute
22 oktober 2021

De LF14 kreeg zijn naam Saksenroute dankzij de culturele overeenkomsten in Oost-Nederland. Waarschijnlijk poppen er zo een paar bij je op; dialecten, boerderijvormen en volksgebruiken. Deze gelijkenissen worden soms ook al als “Saksisch” of -beter- “Nedersaksisch” aangeduid. De driedeling in het huidige Nederlandse grondgebied tussen de Friezen, de Franken en de Saksen zorgde voor deze betiteling. De toen afgebakende gebieden zijn bewoond geble­ven door afstammelingen van de leden van deze drie stammen.

Het Saksische gebied

Het domein van de Saksen werd aan de westkant begrensd door de IJssel en aan de zuidkant door de Rijn, waarvandaan het zich naar het noorden uitstrekte tot en met de provincie Groningen. Tijdens de twintigste eeuw is deze theorie over een vaste, onveranderde driedeling van ons land onderuit gehaald en nu wordt deze als geheel achterhaald beschouwd. Toch zijn er in het gebied, dat door de Saksenroute wordt doorkruist, enkele gemeenschappelijke elementen aan te wijzen.

“Saksische” volksgebruiken

Voor zover er in Oost-Nederland al sprake was van een Saksische cultuur, heeft deze na de tijd van Karel de Grote diverse invloeden ondergaan. Eerst waren dat Frankische en in mindere mate Friese in­vloeden. Vanaf het einde van de middel­eeuwen werd door de opkomst en bloei van de Hollandse steden de invloed uit die hoek steeds sterker. Toch zijn bepaalde ge­bruiken met een zekere hardnekkigheid vastgehouden.

Paasvuur

Een van de overgebleven volksgebruiken is het paasvuur. Nog steeds verzamelen inwoners van verschillende dorpen maandenlang hout, waarmee sta­pels worden opgebouwd die wel tien tot twintig meter hoog kunnen worden. Het paasvuur is een uiting van vreugde om de komst van het voorjaar en een reiniging om plaats te maken voor het nieuwe.

Midwinterhoornblazen

Het midwinter­hoornblazen werd enkele eeuwen geleden in Dren­the, Twente en de Achterhoek nog volop beoefend. Begin deze eeuw was het gebruik gro­tendeels uitgestorven, totdat in de jaren ’50 in Twente een smeulend restje ervan weer oplaaide. Nu zijn er in Twente en de Achterhoek weer honderden beoefenaars van het midwinterhoornblazen. Fietsers op het eenzame platteland kunnen verrast worden door de mysterieuze gewaarwor­ding van langgerekte, ijle geluiden over de verlatenheid van het landschap.

Dialecten

De Nederduitse of Nedersaksische dialecten worden gespro­ken in heel Oost-Nederland, maar ook in het Stellingwerfse deel van Friesland, de oostelijke Veluwe en het aangrenzende deel van Duitsland. Ze worden gekenmerkt door specifieke woorden, uitdrukkingen, klanken en uitspraak. Ook een eigen zinsbouw en vervoeging van werkwoorden zijn uniek. Zo wordt “wi-j loopt” gezegd in plaats van “wij lopen” of zegt iemand “hi-j had dat doen motten” in plaats van “… moeten doen”. Door latere Hollandse invloe­d zijn echter veel eigenaar­digheden van de streektalen ver­drongen.

Boerderijen

De boerderijen die soms als “Saksisch” worden aangeduid, zijn boerderijen van het zogenoemde hallehuistype. Dit zijn boerderijen waarbij het woon- en bedrijfsgedeelte zich onder één dak bevinden. Op het punt waar het dak op de palen of staanders rust, maakt het soms een knik omhoog, waardoor de daken steil en hoog kunnen worden. Veel van deze boerderijen zijn in vakwerkstijl uitgevoerd. De boerderij heeft dan een geraamte van zware balken, opgevuld met een vlechtwerk van takken, waarop leem is aange­bracht.

Tot slot

De conclusie van dit alles is, dat de term “Saksisch” historisch gezien niet helemaal verantwoord is en te weinig recht doet aan de verscheidenheid aan invloeden waaraan Oost-Nederland onderhevig is geweest. Toch zou je ondanks alle plaatselijke verschillen en ondanks overlappingen met andere plaatsen in Nederland kunnen spreken van een eigen karakter van Oost-Nederland. Om hieraan een naam te kunnen geven, zou je toch de naam Saksisch kunnen gebruiken, als je maar voor ogen houdt, dat je op de Saksenroute niet alleen afstammelin­gen van de Saksen zult tegenkomen.

 

Geschreven door

Marina

Informatie

Gerelateerde artikelen